Wie ooit de Biënnale van Venetië bezocht, kent het gevoel: van idee naar idee geslingerd worden, van eeuwenoude rituelen naar futuristische installaties. Dit jaar was niet anders. Soms voelden we ons klein en overdonderd, maar tegelijk hoopvol. Want tussen al die diversiteit ontdek je hoe wereldwijd ideeën borrelen om wonen en samenleven beter, duurzamer en menselijker te maken.
Het centrale thema Intelligens – Natural. Artificial. Collective. vormde de rode draad. De kracht van de natuur, de rol van het kunstmatige en de betekenis van het collectieve werden telkens opnieuw tastbaar.
We nemen je graag mee in een bloemlezing van installaties die ons inspireerden. Geen volledig verslag, daarvoor is de Biënnale té rijk, maar indrukken die blijven nazinderen en ons hoopvol stemmen.
In het Peruviaanse paviljoen stond Totora-riet centraal: een oeroud materiaal waarmee gemeenschappen drijvende eilanden en huizen bouwen. In Venetië werd het riet opgespannen in een houten frame, zodat je er letterlijk tussendoor kon lopen. Een ode aan kennis die eeuwen overspant en vandaag verrassend actueel aanvoelt.
Even verder ontdekten we de Elephant Chapel uit Thailand: een tunnelvormig heiligdom, opgebouwd uit bakstenen van olifantenmest. Licht, stevig en volledig biologisch afbreekbaar. Een installatie die mens en natuur niet tegenover elkaar plaatst, maar laat samenwerken.
In het Mexicaanse paviljoen stapten we binnen in een chinampa: een eeuwenoud landbouwsysteem met aarde-eilanden en kabbelende waterkanalen. De geur van vochtige grond en het ritme van het water brachten een traditie tot leven die vandaag opnieuw antwoorden biedt op klimaatuitdagingen.
Het Belgisch Paviljoen verraste met Building Biospheres, van Bas Smets en Stefano Mancuso. Hun werk onderzocht hoe de natuurlijke intelligentie van planten het binnenklimaat kan sturen. Planten koelen, reguleren vocht, produceren zuurstof en nemen CO₂ op. Zo transformeert een gebouw in een eigen biosfeer.
Al die installaties maakten voelbaar dat materialen nooit neutraal zijn. Ze dragen verhalen, brengen sfeer en maken een ruimte betekenisvol.
Waar natuur en traditie de toon zetten, bracht het volgende paviljoen ons bij een ander spanningsveld: het samenspel tussen vakmanschap en technologie.
In het Servische paviljoen ontdekten we Unraveling: New Spaces, een monumentale wolinstallatie die voortdurend verandert. Bij de opening was de structuur volledig geweven, maar tijdens de maanden van de Biënnale begint ze zich langzaam af te wikkelen. Kleine motoren, aangedreven door zonne-energie, laten de draden geleidelijk los totdat ze terugkeren naar spoelen garen, klaar om opnieuw gebruikt te worden.
Het project vertrok vanuit iets ogenschijnlijk eenvoudigs: breien. Eeuwenoude handvaardigheid, tactiel en intuïtief, werd hier naast technologische innovatie geplaatst. Zo verwees de tentoonstelling ook naar de Belgrade Hand (1963), ’s werelds eerste bionische hand, een mijlpaal in kunstmatige intelligentie.
Die combinatie maakte het paviljoen bijzonder: breiwerk en algoritmes, empathie en technologie, menselijk vakmanschap en kunstmatige processen. Wat eerst massief en stevig leek, veranderde langzaam in losse draden. Een landschap dat constant in beweging bleef.
Voor ons was dit een prachtig voorbeeld van hoe technologie niet altijd hard of koud hoeft te zijn. Ze kan zacht en tactiel zijn, veranderlijk en circulair. Precies die kwaliteiten maken een ontwerp levend.
Waar Servië technologie zacht maakte, koos de eerste installatie in het Arsenale voor een heel ander register. Nog voor we goed en wel begonnen waren, stonden we in een ruimte die ons de adem benam. Buiten was het snikheet, maar achter een zwaar gordijn hing een nog drukkendere warmte.
Rijen airco-units zoemden en bliezen, niet om te koelen maar om hun verborgen kant te tonen: de warmte die normaal onzichtbaar wordt weggevoerd. Het voelde vochtig, benauwd, haast beklemmend. Precies dát was de bedoeling van Terms & Conditions. De installatie draaide de logica van airconditioning om en maakte voelbaar wat we doorgaans verbergen.
Verkoeling is nooit neutraal. Ze geeft gemak, maar schuift de consequenties door naar elders.
Na de harde logica van systemen en technologie kwamen we in Venetië ook paviljoenen tegen die ons terugbrachten naar iets fundamentelers: samenleven. Architectuur gaat niet alleen over muren en machines. Het is evenzeer rituelen, gewoontes, gemeenschappelijke kennis en gedeelde verhalen.
In het Poolse paviljoen Lares and Penates: On Building a Sense of Security in Architecture werd veiligheid niet alleen technisch benaderd, maar ook emotioneel en cultureel. Kaarsen in ramen, drempels die generaties lang gebruikt worden, takkenkransen boven deuren, alledaagse rituelen stonden er naast alarmen, sloten en brandblussers. Samen vertelden deze objecten hoe gedeelde angst, herinnering en traditie een vorm van collectieve intelligentie zijn.
Ook het Marokkaanse paviljoen schoof ambacht en lokale materialen naar voren met Materiae Palimpsest. 72 kolommen, elk met andere hoogte, materiaal en bouwtechniek, brachten de landschappen en vakkennis van Marokko tastbaar tot leven. Hologrammen en textiel verweefden heden en verleden, en toonden hoe kennisoverdracht een daad van verbinding wordt.
Of het nu gaat om rituelen van veiligheid of om technieken en materialen die eeuwen meegaan, telkens stond hetzelfde centraal: samenleven.
En dat herkennen we ook in interieurs: elke ruimte draagt sporen van wie er leeft. Van kleine gewoontes tot gekoesterde objecten, van materialen die verhalen doorgeven tot ruimtes die generaties verbinden. Juist dat maakt een interieur méér dan een plek om te wonen, het wordt een gedeeld verhaal.
Naast de officiële paviljoenen ontdekten we ook tentoonstellingen waar Intelligens subtieler aanwezig was, maar even krachtig.
Arabisch paviljoen – Rooted Transience
In de Abbazia di San Gregorio huisde dit jaar het Arabisch paviljoen met Rooted Transience, winnaar van de eerste AlMusalla Prize. EAST Architecture Studio, Rayyane Tabet en AKT II vertaalden de eeuwenoude musalla, een tijdelijke gebedsruimte die telkens ontstaat volgens plaats en behoefte, naar vandaag. Met materialen uit de dadelpalm ontstond een ruimte die spiritualiteit, duurzaamheid en openheid samenbracht. De serene kloostergang en het uitzicht op het Canal Grande gaven dit project extra gelaagdheid: intiem en monumentaal tegelijk.
San Lorenzo – Ocean Space
In de lege kerk van San Lorenzo kreeg het project Ocean Space een bijna sacrale dimensie. Nadia Huggins liet bezoekers neerliggen onder een omgekeerde scheepsromp, met lichamen die over het plafond zwommen. Tessa Mars schilderde berglandschappen op monumentale schilderpanelen, waarin figuren en natuur versmolten. Kunst en ecologie kwamen hier samen als een fysieke ervaring: ingetogen maar intens, en een krachtige herinnering dat samenleven altijd breder gaat dan louter menselijke relaties.
San Giorgio Maggiore – Luc Tuymans
En dan was er de Abbazia di San Giorgio Maggiore, waar Luc Tuymans tijdelijk de monumentale schilderijen van Tintoretto verving. Zijn hedendaagse werken kregen een onverwacht gewicht in de grootsheid van de basiliek. Het contrast tussen zijn schilderijen en de historische context gaf de werken extra kracht en betekenis.
Zoals de Biënnale ons van idee naar idee slingerde, bleef vooral dit hangen: intelligentie zit in tradities die blijven leven, in technologie die betekenis krijgt en in ruimtes die verbinden.
Het meest hoopgevende? Overal ter wereld borrelen ideeën om wonen en samenleven beter te maken.
Die energie nemen wij mee in ons werk. Want een interieur is nooit zomaar een optelsom van muren en materialen. Het is een plek waar verhalen samenkomen. Waar traditie en vernieuwing elkaar raken. En waar mensen zich verbonden voelen.
Benieuwd hoe wij die energie vertalen in onze projecten? Ontdek onze projecten of neem contact met ons op.
De Biënnale is té rijk om volledig te vatten. Dit blogstuk deelt onze indrukken en interpretaties, zoals wij ze hebben ervaren. Andere bezoekers nemen ongetwijfeld weer heel andere verhalen mee naar huis.
Waarom verzamelen we bij Rood3 persoonsgegevens en hoe gaan we met die gegevens om?
Uw privacy is belangrijk.
Het beschermen van uw persoonlijke gegevens en uw privacy is belangrijk voor ons. De toepasselijke wet- en regelgeving, waaronder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG of GDPR), is onze leidraad. Dit betekent dat wij: